فن‌ها با توجه به جهت جریان هوا نسبت به محور فن به دو دسته مقابل تقسیم بندی می‌شوند. فن های محوری و فن های سانتریفوژ

در فن های محوری (فن آکسیال)، جریان هوا موازی محور فن است. سه نوع عمده فن‌های محوری عبارتند از: فن‌های پروانه‌ای، فن‌های لوله محوری و فن‌های پره محوری (جت فن). فن‌های محوری دارای قاب که داخل پنجره و دیوار نصب می‌شوند، فن‌های به کار رفته در رایانه‌ها، پنکه‌های سقفی و رومیزی و فن‌های محوری کانالی استفاده شده در صنعت جز این دسته از فن‌ها قرار می‌گیرند.

فن سانتریفوژ (فن گریز از مرکز) به وسیله نیروی گریز از مرکز، هوا را به جریان می‌اندازد. در این گونه فن‌ها زاویه ورود و خروج هوا ۹۰ درجه است. فن‌های سانتریفور معمول‌ترین نوع فن های مورد استفاده در صنایع هستند. در این فن‌ها، هوا از بخش پروانه به سمت پره‌ها حرکت کرده و انرژی جنبشی آن زیاد می‌شود. این انرژی جنبشی قبل از ورود به بخش خروجی به انرژی فشاری تبدیل شده و در نتیجه فشار هوا بالا می‌رود. فن‌های سانتریفوژ برای جریان‌های حاوی ذرات (رطوبت و گرد و غبار)، برای انتقال مواد و همچنین برای سیستمهای دارای دمای بالا کاربرد دارد.

کاربرد

از نظر کاربرد فن ها به سه دسته زیر تقسیم می شوند:

فن های گردش هوا: فن های گردش هوا فن هایی هستند که برای به گردش در آوردن هوای اتاق به کار گرفته می شوند. مانند: پنکه رومیزی و پنکه سقفی

فن های دمنده: فن های دمنده یا هواده فن هایی هستند که هوا را از بیرون به داخل یک فضا می کشند.این فن ها بیشتر در صنعت به کار برده می شوند.

فن های هواکش: فن های هواکش یا تخلیه کننده فن هایی هستند که برای تخلیه هوا از داخل یک محیط و به بیرون فرستادن آن استفاده می شوند. مانند: فن های هواکش سرویس های بهداشتی

فن‌ها به غیر از پروانه و بدنه  که از اجزا اصلی یک فن به شمار می‌روند شامل قطعاتی می‌ شوند که عملکرد درست سیستم بستگی به درستی طراحی و انتخاب آنهاست. این قطعات به شرح زیر می‌باشند:

الکتروموتور - پولی - تسمه - یاتاقان - shaft (محور)

نحوه انتقال قدرت از الکتروموتور به پروانه در فن‌ها به طور کلی سه حالت دارد.

اتصال مستقیم (Direct Drive):در این نوع اتصال shaft (محور) الکتروموتور مستقیم به پروانه وصل می شود.

اتصال تسمه پولی (Belt Drive):در این نوع اتصال، نیرو از الکتروموتور به وسیله پولیها و تسمه‌ها به پروانه فن انتقال داده می شود. در این سیستم یاتاقان و قطر شفت نقش مهمی در انتقال نیرو دارد.

اتصال کوپلینگی (Coupling):در این اتصال که انواع مختلفی دارد شفت (محور) الکتروموتور با یک مجموعه شفت (محور) و یاتاقان که به پروانه فن متصل است توسط کوپلینگ، کوپل می‌شود.

برای انتخاب فن باید به دو مورد توجه کنیم. اول فشاری که فن باید تامین کند و دوم دبی هوایی که فن باید جابه جا کند. با دانستن این دو شاخص می توانیم فن مورد نظر خود را انتخاب کنیم. البته اگر قرار باشد که فن برای خنک نگه داشتن محیط مورد نظر هم به کار گرفته شود دمای هوا نیز نقش مهمی در انتخاب ما دارد.

جمع بندی

معمولا برای مصارف خانگی از هواکش های محوری و سبک استفاده می شود که هواکش های سانتریفیوژ روی سقف و هواکش های لوله (دکوراتیو - دریچه دار) روی دیوار نصب می شوند و صدای بسیار کمی دارند.هواکش های دکوراتیو هم با همان کاربرد و فقط با ظاهری متفاوت برای زینت بخشیدن به دکور و نما می باشند.

هواکش های فلزی و صنعتی هم معمولا در محیط های صنعتی و کارگاهی نصب می شوند و با توجه به کاربرد کارگاهی آن ها در سایز های مختلف  30 - 35 - 40 - 50 - 60 - 70 قابل انتخاب هستند.

اسم هواکش ها معمولا بر اساس اندازه قطر دایره داخلی آن ها  نامگذاری می شود.

معیار انتخاب هواکش های صنعتی ابتدا میزان دور موتور (مثلا 1400 دور در دقیقه) و دوم ظرفیت دبی هوای است که جابه جا می کنند (مثلا 15500-1900 متر مکعب بر ساعت)


طریقه نصب و عملکرد هواکش

1- با مد نظر قرار دادن ابتدا هواکش،آن را در مکان پیش بینی شده نصب نمایید

1-1- در خصوص محل نصب مدل های خانگی،می توانید با مراجعه به اطلاعات بر روی جعبه بسته بندی هواکش،آنرا مطالعه و برای نصب استفاده نمایید.

2-هنگام نصب توجه شوددر اثر فشار های نامتعارف پروانه با بدنه درگیر نباشد.

3-بعد از انجام مراحل 1 و 2 ،نسبت به سیم کشی مدار الکتریکی هواکش مطابق با دیاگرام های زیر اقدام نمایید.

1-3- هواکش خانگی با درجه حفاظت الکتریکی کلاس 2 با علامت (بدنه ترموپلاستیک)


2-3- هواکش خانگی و صنعتی تک فاز با درجه حفاظت الکتریکی کلاس 01 (بدنه فلزی)    

1-2-3- که بایستی ترمینال زمین بدنه موتور به وسیله سیم، به ترمینال حفاظت زمین مدار الکتریکی ساختمان وصل شود.

3-3- هواکش صنعتی 3 فاز با درجه حفاظت الکتریکی 01(بدنه فلزی)


1-3-3- ترمینال یا سیم حفاظت زمین بدنه هواکش را به ترمینال مدار الکتریکی حفاظت زمین،سیم کشی کنید.در غیر این صورت موجب برق گرفتگی خواهد شد.

هشدار

1-4- در مکانی که محل اتصال برای سیم حفاظت زمین وجود ندارد،استفاده از هواکش هایی که با درجه حفاظت الکتریکی 01 می باشند،اکیدا خودداری شود.

2-4- در صورت عدم رعایت نکات ایمنی لحاظ شده در ردیف 3،و قراردادن کلید برق مربوط به هواکش در وضعیت خاموش،احتمال برق گرفتگی وجود دارد.

3-4-مکان تعبیه شده جهت نصب هواکش باید در برابر پاشش قطره های باران حفاظت شده باشد.

4-4- در صورت بروز هرگونه اشکال در هواکش به تعمیرگاه های مجاز مراجعه نموده و از دست کاری هواکش اکیدا خودداری نمایید.

5-4- از دست زدن به پروانه هواکش هنگام کار اکیدا خودداری نمائید.

6-4- از ضربه زدن به پروانه و الکتروموتور و نصب هواکش در نزدیکی پرده،خودداری نمائید.

7-4- در هنگام تمیز کردن پروانه و بدنه هواکش،کلید برق مربوط به هواکش را در وضعیت خاموش قرار دهید.

1-7-4- هواکش را با پارچه آغشته به مایع ظرفشویی تمیز کرده و سپس خشک نمائید.

2-7-4- هرگز از الکل،بنزین و سایر مواد شیمیایی نظیر آن، برای تمیز کردن هواکش استفاده نکنید.

3-7-4- دقت نمائید هنگام تمیز کردت هواکش ،آب در داخل موتور قسمت های برقی آن،وارد نشود.

8-4- با رعایت بند 4-7 ، محافظ جلوی هواکش را به وسیله برس مویی خاک گیری نمائید.

9-4- در صورت صدمه دیدن کابل تغذیه هواکش تعویض آن باید توسط تعمیر کار مجاز انجام شود.

10-4- به منظور جلوگیری از ورود هرگونه اجسام خارجی و موجود زنده (پرنده) به داخل پروانه هواکش ،توصیه می گردد از هواکش های دارای توری محافظ پروانه استفاده گردد.